Công viên địa chất Lý Sơn: Tổng quan và vài nét tiêu biểu

Chủ nhật - 05/08/2018 10:42
     Công viên địa chất Lý Sơn, thành lập theo Quyết định số 453/QĐ-UBND ngày 31/12/2015 của UBND tỉnh Quảng Ngãi, có tổng diện tích trên 100 km 2 , dân số bảy mươi ngàn người, bao gồm đảo Lý Sơn và vùng phụ cận ven bờ thuộc các xã Bình Châu, Bình Hải, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Theo kết quả nghiên cứu ban đầu của các nhà khoa học trong và ngoài nước, đây là khu vực có giá trị địa chất, địa mạo kỳ thú, văn hóa đặc sắc, và đa dạng sinh học hấp dẫn.
 
2ubnd tinh hop bao cao ket qua khao sat nam 2016 ptthien
UBND tỉnh họp báo cáo kết quả khảo sát năm 2016


     Về địa chất, cụm núi lửa biển Lý Sơn – Bình Châu và vùng phụ cận phát lộ nhiều loại đất đá, nham thạch tiêu biểu cho các chế độ phun trào khác nhau trong giai đoạn Kỷ đệ tứ, cách ngày nay khoảng 11 triệu đến 4500 năm. Chứng tích của quá trình hoạt động kiến tạo là nhiều miệng núi lửa hiện diện trên đảo Lý Sơn. Hoạt động phun trào và tắt đi của núi lửa đã tạo nên những cảnh quan thiên nhiên kỳ thú trên đảo, tiêu biểu là vách đá hang Câu, cổng Tò Vò, miệng Giếng Tiền và miệng Thới Lới, những điểm địa chất có ý nghĩa khoa học và giá trị du lịch. Quá trình kiến tạo còn tạo một lớp đất bazan màu mỡ trải trên bề mặt đảo ở phía nam thích hợp cho nhiều loại cây trồng, đồng thời còn tạo nên những rạng đá ngầm là điều kiện tốt cho các loài thủy tộc sinh sống.

     Về văn hóa, Công viên địa chất Lý Sơn là một khu vực có mật độ dày đặc, hòa quyện các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể từ các dòng chảy văn hóa khác nhau: Văn hóa thời đồ đá cũ và mới, Văn hóa Sa Huỳnh, Văn hóa Chăm pa, Văn hóa Đại Việt, văn hóa vùng núi, văn hóa vùng đồng bằng-thung lũng, văn hóa vùng biển, đảo. Tại đây, trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, sự cộng cư của các dân tộc Việt, Hrê, Cor, Ca dong tạo nên những sắc màu văn hóa phong phú, đa dạng, giao thoa và tiếp biến lẫn nhau. Bên cạnh nhiều đền chùa miếu mạo, các lễ hội (điển hình là Lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa) thuộc thời hiện đại của cư dân Đại Việt, Lý Sơn được biết đến với hai di chỉ khảo cổ nổi tiếng Xóm Ốc và Suối Chình, minh chứng cho sự tồn tại của cư dân Sa Huỳnh cách đây khoảng trên dưới 2500 năm. Chìm trong vùng biển Bình Châu, Lý Sơn là nghĩa địa tàu đắm với hàng chục con tàu đắm cổ trong đó chứa đựng nhiều loại hình hiện vật có niên đại từ 500 đến 1000 năm, một bộ phận của con đường gốm sứ trên biển, phản ảnh quá trình giao thương của khu vực và đất nước.

     Về đa dạng sinh học, ngoài nhiều loài động thực vật quý hiếm trên khu vực đất liền được xếp trong Sách đỏ của Việt Nam và Sách đỏ của IUCN, vùng biển quanh đảo Lý Sơn có trên 700 loài động thực vật, bao gồm 200 loài cá, 137 loài rong biển, 70 loài thân mềm, 157 loài san hô, 96 loài giáp xác, 07 loài cỏ biển. Xung quanh đảo có các hệ sinh thái san hô, hệ sinh thái cỏ biển, hệ sinh thái rong biển đa dạng về các chủng loài.

     Trong quá trình xây dựng và phát triển, chuẩn bị lập hồ sơ trình UNESCO công nhận công viên địa chất toàn cầu, các chuyên gia, các nhà khoa học khuyến nghị, đề xuất và chính quyền tỉnh đã thống nhất mở rộng phạm vi lãnh thổ Công viên địa chất Lý Sơn nhằm tăng tính đa dạng về địa chất và văn hóa của khu vực công viên, đồng thời tạo điều kiện góp phần cải thiện đời sống dân sinh trong khu vực (đồng nghĩa với việc tang khả năng được UNESCO công nhận công viên địa chất toàn cầu). Việc mở rộng lãnh thổ công viên được triển khai nhằm bao hàm ba trục tuyến chính đại diện cho ba phức hệ sinh thái - văn hóa: Phức hệ thung lung miền núi (Quảng Ngãi-Trà Bồng), Phức hệ đồng bằng duyên hải (Quảng Ngãi-Sa Huỳnh), và Phức hệ biển đảo (Quảng Ngãi – Lý Sơn). Ý nghĩa chính được xây dựng theo chủ đề: Các giá trị địa chất, địa mạo của ba phức hệ được tổng hòa tích hợp thành phần “thực” (phần xác) của công viên, còn văn hóa Sa Huỳnh là phần “hồn” kết nối thành sự thống nhất trong đa dạng của toàn bộ lãnh thổ đề nghị UNESCO công nhận công viên chất toàn cầu.

     Tính đến thời điểm hiện tại các nhà khoa học trong nước và các chuyên gia nước ngoài đã tiến hành khảo sát thực địa và điền dã trên 350 điểm địa chất và văn hóa khu trú trong lãnh thổ dự kiến của công viên, sơ bộ chắt lọc và đề xuất 78 điểm địa chất, văn hóa tiêu biểu nằm trong ba trục tuyến chính đã nêu.

     Việc xây dựng và phát triển, lập hồ sơ trình UNESCO công nhận công viên địa chất toàn cầu là một hoạt động phức tạp, chưa có tiền lệ trong hoạt động của các cơ quan nhà nước tỉnh Quảng Ngãi. Vì vậy, công việc gặp phải rất nhiều khó khăn thách thức từ trình tự, thủ tục, cách thức thực hiện cho đến nguồn lực, tài chính cũng như con người. Hiện nay, các hoạt động khảo sát, xét nghiệm và xây dựng hồ sơ đang tiếp tục được Ban Quản lý Công viên địa chất Lý Sơn phối hợp với Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản cùng các chuyên gia UNESCO (Pháp, Nhật, New Zealand) khẩn trương thực hiện. Theo lộ trình, hồ sơ sẽ được hoàn tất và đệ trình UNESCO trước ngày 30/11/2019.
1. Miệng núi lửa Thới Lới (thực chất là một miệng núi lửa kép, thể hiện ít nhất 02 đợt phun nổ chính)
2. Miệng núi lửa Giếng Tiền
3. Miệng núi lửa Hòn Sỏi
4. Miệng núi lửa Hòn Tai
5. Miệng núi lửa Hòn Vung
6. Miệng núi lửa Đồng Truông
7. Vòm núi lửa Gù Bớp và một miệng núi lửa âm ở lân cận.
8. Hang Câu
9. Chùa Hang
10. Vách biển Hang Câu-Chùa Hang
11. Di tích phun nổ (khối đá sót trên bề mặt đỉnh Thới Lới)
12. Cảnh quan đảo nhìn từ núi Thới Lới
13. Cổng Tò Vò phía tây đảo Lớn
14. Thác nước ở Giếng Tiền
15. Bề mặt thềm biển mài mòn ở nhiều nơi ven đảo Lớn
16. Dấu vết sinh vật vỏ sò, hến gắn kết chặt trong tuf ở hòn Mù Cu
17. Nghĩa địa hóa thạch san hô đảo Lớn
18. Cổng Tò Vò (cầu thiên nhiên) ngầm ở đảo Bé
19. Bãi Tiên (bắc đảo Bé) cùng với các dấu vết pahoehoe và tafoni đặc sắc
20. Hòn Đụn ở đảo Bé
21. Đầu Rồng và Đuôi Rồng (Mũi Ngóng) liên quan đến miệng núi lửa Đồng Truông trên đảo Bé
22. Song hồ bán nguyệt ở đảo Bé
23. Đá cát kết (beach-rock) ở nhiều nơi trên đảo Lớn và đảo Bé
24. Rạn san hô quanh đảo Lớn và đảo Bé
25. Cát vàng nghệ trên đảo Bé.
26. Di chỉ khảo cổ Văn hóa Sa Huỳnh ở Xóm Ốc, Suối Chình
27. Âm Linh Tự
28. Đình làng An Vĩnh
29. Đình làng An Hải
30. Nhà trưng bày Hải đội Hoàng Sa kiêm quản Bắc Hải
31. Lễ khao lề thế lính Hoàng Sa
32. Giếng cổ Xó La
33. Giếng cổ Ông Lý
34. Miếu Ông
35. Các thửa ruộng trồng hành tỏi truyền thống trên đảo Lớn và đảo Bé

36. Bãi biển Lệ Thủy (Dung Quất)
37. Bãi biển Bình Châu
38. Bãi biển Mỹ Khê
39. Bãi cuội ven biển cùng vách basalt ở Gành Yến
40. Miệng núi lửa cổ ở Ba Làng An
41. Thềm biển mài mòn (Bench) Ba Làng An
42. Vách đá basalt bị laterit hóa ở Ba Làng An
43. Hang núi lửa ở phía đông Ba Làng An
44. Rạn san hô ở Ba Làng An
45. Đới phá hủy kiến tạo ở Ba Làng An
46. Thềm biển mài mòn ở cảng Sa Kỳ
47. Cổng Tò Vò (lò rượu) Thạch Kỵ Điếu Tẩu
48. Gành đá đĩa ở Thạch Ky Điếu Tẩu
49. Cổ Lũy Cô Thôn và Khu chứng tích Sơn Mỹ
50. Bồi tích cửa sông tương tác với biển (cửa sông Trà Khúc)
51. Đầm An Khê và đồng muối Sa Huỳnh.
52. Bãi biển tích tụ Phổ Thạnh
53. Bãi biển mài mòn Phổ Thạnh
54. Thềm mài mòn Sa Huỳnh
55. Các diện lộ đá biến chất và granite phức hệ Hải Vân, tương tác với biển thành các thềm mài mòn, các vách biển, tafoni
56. Các dấu ấn của hoạt động kiến tạo, hoạt động nhiệt dịch gây biến chất, biến dạng, biến vị đá granite Hải Vân (Sa Huỳnh).
57. Thác nước trong đá granite phức hệ Hải Vân bị ép phiến
58. Họng núi lửa ngầm phía nam đảo Lớn (đã xác định trên bản đồ địa hình)
59. Rạn san hô dưới biển
60. Di tích tàu cổ bị đắm (bãi biển Bình Châu)
61. Thành cổ Châu Sa
62. Thương cảng cổ Thu Xà
63. Di chỉ Văn hóa Sa Huỳnh (Bảo tàng và điểm khai quật)
64. Di tích đường cổ, giếng cổ, cầu đá cổ, làng chài cổ của Văn hóa Champa, đặc biệt là bia ký cổ
65. Đá biến chất phức hệ Ngọc Linh ở Trà Bồng, Tây Trà và Sơn Hà, gặp điển hình ở thác nước Con Lan, xã Trà Lâm
66. Đá granite phức hệ Chu Lai bị biến chất dạng gneiss, gặp điển hình ở đập Thạch Nham
67. Đá granite phức hệ Trà Bồng ở thủy điện Cà Đú
68. Đá granite phức hệ Đại Lộc ở cầu Bà Ngõng
69. Đá trầm tích lục địa mầu đỏ tuổi Jura (khu vực Bình Sơn)
70. Hoạt động kiến tạo dọc đứt gãy sông Trà Bồng, biểu hiện ở dạng các đới dập vỡ, cà nát, ép phiến
71. Biểu hiện của hoạt động kiến tạo hiện đại đứt gãy sông Trà Bồng ở dạng các xuất lộ nước khoáng-nước nóng Thạch Bích
72. Bề mặt san bằng và các thềm biển, thấp nhất ở Sa Kỳ, Gành Yến, Ba Làng An, Bình Châu... khoảng 15-20m
73. Các bậc thềm sông (4-6m; 10-15m; 30-40m; 60-120m)
74. Một số điểm địa mạo cảnh quan như đèo Eo Chim, núi Thiên Ấn (Thiên Ấn Niêm Hà), núi Cà Đam - nóc nhà của Quảng Ngãi (Vân
Phong Túc Vũ)
75. Điện Trường bà Thiên Y A Na cùng lễ hội (Trà Bồng)
76. Cây đa di sản ở điện Trường Bà
77. Di chỉ khảo cổ Văn hóa Sa Huỳnh ở Nước Trong
78. Các nền văn hóa dân tộc bản địa Ca Dong, H’Re và Cor.

Tác giả bài viết: Nguyễn Minh Trí

Thời tiết Q.Ngãi
Tỉnh Quảng Ngãi, VN
01:56 T5
Thời tiết hôm nay: mây đen u ám
mây đen u ám
27.25
°C
Độ ẩm: 73 %
Gió: 0.69 m/s
Nhiệt độ thấp nhất/cao nhất: 27.25 °C - 27.25 °C
Mặt trời mọc: 18:32
Mặt trời lặn: 07:05
Liên kết
Truy cập
  • Đang truy cập75
  • Máy chủ tìm kiếm2
  • Khách viếng thăm73
  • Hôm nay408
  • Tháng hiện tại86,997
  • Tổng lượt truy cập423,894

Liên hệ quảng cáo 02553.829.473

Ban quản lý Công viên địa chất Lý Sơn - Sa Huỳnh

Địa chỉ: 105 Hùng Vương, TP Quảng Ngãi, Tỉnh Quảng Ngãi, Việt Nam.
Số điện thoại: 02553.829.473.
Email: lysongeoparkvn@gmail.com
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây