Một góc nhìn từ những khuyến nghị của chuyên gia quốc tế - Kỳ 1

Thứ hai - 11/03/2019 00:54
Trong Hội nghị triển khai Kế hoạch xây dựng và phát triển Công viên địa chất Lý Sơn – Sa Huỳnh ngày 01/3 do Ban quản lý tổ chức, Ông Guy Martini, chuyên gia tư vấn quốc tế, Chủ tịch Hội đồng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO đã đưa ra 10 khuyến nghị với tỉnh Quảng Ngãi.

Mở đầu bài nói chuyện của mình, ông xác quyết một cách chắc nịch rằng “Công viên địa chất Lý Sơn – Sa Huỳnh có đầy đủ các yếu tố cần thiết để trở thành một công viên địa chất toàn cầu của UNESCO. Điều này không cần nghi ngờ, không cần bàn cãi gì thêm!” Tuy nhiên, để biến điều đó thành hiện thực thì còn nhiều việc phải làm, cần sự chung tay của chính quyền, người dân và các tổ chức liên quan. Ông đưa ra 10 khuyến nghị.

1. Lập kế hoạch hành động cho các tuyến du lịch
Trước Hội nghị, đoàn chuyên gia tư vấn của Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản và Ban quản lý tổ chức đi khảo sát 110 điểm trên 4 tuyến du lịch dự kiến trong phạm vi CVĐC Lý Sơn – Sa Huỳnh. Dự kiến sẽ chọn lọc ra khoảng 80 điểm để đầu tư cơ sở hạ tầng phục vụ du khách. Do vậy cần ước lượng khối lượng công việc cụ thể tại từng điểm (bãi đỗ xe, đường đi, hành lang, biển bảng thuyết minh, biển báo giao thông, nhà vệ sinh, v.v…). Từ đó, lập kế hoạch chi tiết, cụ thể để hoàn thành khối lượng này trước khi đón đoàn chuyên gia của UNESCO sang thẩm định vào giữa năm 2020. So với các công viên địa chất khác ở Việt Nam, CVĐC Lý Sơn – Sa Huỳnh có ưu thế là khá đa dạng về địa chất, văn hóa nên số lượng điểm tham quan rất nhiều; hơn nữa, hầu hết địa hình cũng dễ tiếp cận nên sự đầu tư sẽ không lớn nhưng thách thức cũng không kém trong điều kiện thường xuyên chịu ảnh hưởng thiên tai, gió bão.

Đồng thời, các tuyến du lịch cần phải xây dựng các trung tâm thông tin. Trước mắt có thể tận dụng cơ sở vật chất của Bảo tàng tổng hợp tỉnh, Nhà trưng bày văn hóa Sa Huỳnh, Nhà trưng bày Hải đội Hoàng Sa. Tuy nhiên, cần phải chỉnh trang, đầu tư thêm một số hạng mục chuyên về chủ đề CVĐC; tập huấn cho đội ngũ nhân viên về kiến thức CVĐC và ngoại ngữ. Ngoài ra, là một CVĐC có nhiều đặc điểm địa chất núi lửa biển, văn hóa biển đảo và đa dạng sinh học biển, CVĐC Lý Sơn – Sa Huỳnh cần xây dựng ít nhất 1 trung tâm thông tin chuyên về môi trường biển.

Hiện nay, với những cơ sở vật chất có sẵn của bảo tàng và các nhà trưng bày ở Sa Huỳnh và đảo Lý Sơn, thiết nghĩ sẽ không tốn quá nhiều công sức và kinh phí để chỉnh trang lại, kết hợp công năng là trung tâm thông tin của CVĐC Lý Sơn. Tuy nhiên, cần có những ý tưởng sáng tạo để những trung tâm thông tin này không đi vào lối mòn về không gian trưng bày, cách thuyết minh và tăng tính tương tác với du khách.

2. Tạo điều kiện cho cộng đồng tham gia
Có một điều chắc chắn là Ban quản lý CVĐC Lý Sơn – Sa Huỳnh không đủ nhân viên và không đủ năng lực để túc trực 24/24 tại từng điểm tham quan để giới thiệu cho du khách. Và giả sử BQL có năng lực như vậy cũng đi chệch tiêu chí của CVĐCTC UNESCO: có sự tham gia của cộng đồng địa phương!

Do vậy, ở mỗi điểm tham quan (trong số khoảng 80 điểm), người dân cần được trang bị những kiến thức cơ bản về CVĐC, về sứ mệnh của CVĐC, về những lợi ích mà nó có thể mang lại cho người dân, về đặc trưng, ý nghĩa của từng điểm tham quan, về tuyến du lịch đi qua điểm tham quan đó, v.v… Các trường học xung quanh khu vực cũng cần được tạo điều kiện tìm hiểu về điểm tham quan, tham gia giữ gìn vệ sinh, cảnh quan và cơ sở vật chất của điểm tham quan. Vì chính những người dân, học sinh này mới là những sứ giả có thể ‘trực chiến’ quanh năm, là những hướng dẫn viên hiểu tường tận nhất về mảnh đất, lịch sử, văn hóa của quê mình.

Xây dựng công viên địa chất toàn cầu không phải chỉ là công việc của các cơ quan nhà nước, là trách nhiệm của các vị lãnh đạo. Đó là việc chung của toàn xã hội. Điều quan trọng là phải truyền thông, cung cấp thông tin để mọi người cùng thấy ý nghĩa, lợi ích thiết thực của danh hiệu CVĐCTC UNESCO mang lại thì việc chung tay của người dân địa phương hẳn không phải là cao vọng viển vông.

3. Tìm ra giải pháp xử lý triệt để vấn đề rác thải
Ngay từ những lần đầu tiên đi khảo sát khu vực Công viên địa chất Lý Sơn – Sa Huỳnh, không ít chuyên gia bày tỏ sự ngao ngán trước thực trạng rác thải tràn lan, thậm chí có người chùn chân dừng lại dù một di sản rất đẹp ở ngay trước mắt nhưng nằm giữa những đống rác ngổn ngang.

Đã có nhiều nỗ lực để thu gom và xử lý rác thải nhưng sau nhiều năm, tình hình vẫn chưa được cải thiện là bao. Một phần lớn do ý thức và sự tùy tiện của người dân, nghiêm trọng nhất là các khu vực ven biển. Nhiều phương tiện thông tin, chiến dịch truyền thông đã lên tiếng về tác hại của rác thải nhựa nhưng bao nylon, chai nước vẫn tràn lan khắp nơi. Những chiến dịch thu gom rác của các hội nhóm đã xuất hiện nhưng có vẻ còn lạc lõng và đuối sức với lượng rác thải ra.
Công bằng mà nói thì không phải những rác thải ven biển đều do người dân địa phương thải ra vì những khu vực đón sóng sẽ tiếp nhận rất nhiều rác từ ngoài khơi đẩy vào